Từ chuyện phí ATM, tiền giữ chỗ học

.

Từ chuyện phí ATM, tiền giữ chỗ học

Sa Nam

(TBKTSG) - Trong tuần qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã yêu cầu các ngân hàng thương mại (NHTM) chưa tăng phí rút tiền nội mạng qua thẻ ATM lên 1.650 đồng/lần.

Đây là lần thứ hai, NHNN can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh của NHTM, dưới áp lực của khách hàng nhỏ lẻ và dư luận, truyền thông. Nhắc lại một chút, việc cho phép, lộ trình và mức trần phí rút tiền ATM đã được quy định trong Thông tư 35, do NHNH ban hành năm 2013. Theo đó, NHTM được phép thu phí rút tiền từ thời điểm 1-3-2013. Mức phí áp dụng tối đa cho một giao dịch rút tiền nội mạng trong năm 2013 là 1.000 đồng, và sẽ tăng lên 2.000 đồng/giao dịch vào năm 2014 và tăng lên 3.000 đồng từ năm 2015 trở đi.

Một đại diện NHNN nói với truyền thông rằng NHNN “luôn nhất quán nguyên tắc việc tăng phí là quyền tự chủ của các NHTM theo đúng quy định pháp luật(1)”. Câu hỏi đặt ra là, việc NHNN can thiệp hành chính vào hoạt động kinh doanh của NHTM như thế này có đi ngược nguyên tắc bảo đảm “quyền tự chủ” cho NHTM?

Cũng trong tuần qua, một vụ việc lùm xùm đáng chú ý khác là tranh chấp về “phí ghi danh”, “phí giữ chỗ”, “tiền đặt cọc” nhập học giữa phụ huynh và một số trường dân lập ở Hà Nội. Các trường yêu cầu phụ huynh phải “đóng cọc” khi nộp hồ sơ vào trường; nếu nộp hồ sơ rồi mà rút ra là “mất cọc”. Nhiều phụ huynh, sau khi con em đã có chỗ ở trường khác quay lại đòi tiền này và trường không trả. Lý lẽ từ phía nhà trường: (1) trường không phải là “cái chợ” - phụ huynh cần cân nhắc; và (2) nếu nộp ồ ạt rồi rút ồ ạt, trường không tuyển đủ học sinh, khi đó ai chịu thiệt hại thay trường. Trong khi phía phụ huynh và những người ủng hộ thì cho rằng: (1) trường lợi dụng số học sinh tăng, thời gian tuyển sinh gấp rút, điểm chuẩn liên tục thay đổi   để “đục nước béo cò”, chèn ép phụ huynh; và (2) giáo dục không phải là “hàng hóa” - dù có là trường tư đi nữa - nên Sở Giáo dục Hà Nội phải ra tay “dẹp loạn”. Vụ việc khép lại, cũng bằng một mệnh lệnh hành chính: Sở ra công văn yêu cầu trường phải trả lại tiền cho phụ huynh với lý lẽ luật không có chỗ nào cho phép, hay quy định về “phí ghi danh”! 

Hai vụ việc, tuy ở hai lĩnh vực khác nhau, nhưng chung nhau về bản chất: đó là các tranh chấp có tính chất dân sự giữa hai chủ thể dân sự. Các giao dịch dân sự này có sự bất cân bằng về vị thế và quyền lực giữa hai bên: ngân hàng hay nhà trường ở vị thế “cửa trên” trong việc đưa ra thỏa thuận. Các khách hàng cá nhân đơn lẻ - như từng người dùng dịch vụ ATM hay từng phụ huynh khi tìm trường học cho con - ở vị thế không thể chủ động đưa ra điều kiện hay đàm phán về điều kiện (như mức giá cho mỗi giao dịch - tức phí rút tiền hay điều kiện đặt cọc, rút tiền) với bên cung cấp dịch vụ là ngân hàng, trường học. Thế nên số đông “người tiêu dùng” này thông thường sẽ là bên bị thiệt thòi khi tranh chấp xảy ra.

Nhưng nói thế cũng không có nghĩa là lợi ích của bên vẫn bị cho là “nắm đàng chuôi” không bị rủi ro nào. Trường tư hoàn toàn có thể bị thiệt hại nếu phụ huynh cứ thoải mái dồn hồ sơ vào (phòng khi con mình không vào được trường công lập) rồi thoải mái rút ra (khi con mình đã tìm được nơi phù hợp). Cũng như về lý, từng ngân hàng cũng cần có quyền thu phí giao dịch để bù đắp cho chi phí đầu tư và vận hành hệ thống ATM.

Vậy nên, can thiệp hành chính vào hoạt động của thị trường, bằng các chỉ thị, công văn của cơ quan quản lý nhà nước, chưa hẳn là ổn. Điều này vi phạm nguyên tắc căn bản được tất cả các nền kinh tế thị trường vận hành trên nền tảng pháp quyền thừa nhận: các thiết chế tư pháp (nghĩa rộng, bao gồm cả tòa án; trọng tài kinh tế...) mới là nơi xử lý các tranh chấp dân sự.

Mặt khác, lại có lo ngại rằng với các tranh chấp giao dịch nhỏ (như về phí rút tiền nội mạng qua ATM), sẽ ít ai gõ cửa tòa án bởi chi phí thời gian, tiền bạc để ra tòa cao mà lợi ích kinh tế thu được chẳng bao nhiêu. Nhưng những giao dịch đó lại liên quan đến số lượng lớn người dùng và có sự bất cân bằng quyền lực như nói trên, nên vẫn cần đến một “bên thứ ba”’ đứng ra để giải quyết các tranh chấp và đảm bảo cân bằng lợi ích. Ở các nước có nền kinh tế thị trường phát triển, các ủy ban độc lập, không trực thuộc cơ quan hành chính, thực hiện chức năng nhận và giải quyết các khiếu nại có đặc tính như hai trường hợp vừa nêu.

Kinh tế thị trường ở Việt Nam vẫn dang dở và thiếu hiệu quả chính một phần là do sự yếu kém của các thiết chế tư pháp (tòa án và trọng tài kinh tế) và việc thiếu các thiết chế giải quyết tranh chấp dân sự liên quan đến số lượng lớn chủ thể như kể trên.

(1) Xem bài: https://news.zing.vn/vietcombank-tam-dung-tang-phi-rut-tien-atm-noi-mang-post859131.html

Nguồn: www.thesaigontimes.vn